Dromader samolot rolniczy: historia i fakty o PZL M-18
Dromader, samolot rolniczo-gaśniczy z Mielca, zajmuje w polskim lotnictwie miejsce osobne: to maszyna zaprojektowana do jednego celu, czyli pracy nisko nad ziemią, z dużym ładunkiem w zbiorniku przed kabiną. PZL M-18 Dromader powstał w Mielcu w połowie lat 70. i stał się znanym polskim samolotem rolniczo-gaśniczym, sprzedanym do 24 krajów. Poniżej opisujemy jego amerykański rodowód, konstrukcję, służbę na świecie i stan floty dziś.
Dromader samolot rolniczy — jak powstał w Mielcu
Historia konstrukcji zaczyna się od współpracy polsko-amerykańskiej. WSK PZL Mielec pracowała na bazie amerykańskiego samolotu rolniczego Rockwell S-2R Thrush Commander, a w 1974 roku ruszyły prace projektowe nad nową konstrukcją. Polscy inżynierowie, pod kierunkiem Józefa Oleksiaka, uznali, że na bazie silnika ASz-62 można zbudować maszynę o około 40% cięższą. Samolot w dużej mierze składał się z gotowych podzespołów płatowca S-2R, ale przeprojektowano kadłub, część skrzydła, zbiorniki i podwozie.
Prototyp Dromadera wzniósł się w powietrze w sierpniu 1976 roku; za sterami zasiadł pilot doświadczalny Andrzej Pamuła. We wrześniu 1978 roku samolot dostał certyfikat dopuszczający do lotów w Polsce, a certyfikaty kolejnych państw przychodziły wkrótce potem. Nazwa Dromader oznacza wielbłąda jednogarbnego.
Za współpracą z Rockwellem stały interesy obu stron. Mielec chciał, żeby samolot dobrze się sprzedawał na świecie, a do tego potrzebował amerykańskiego certyfikatu FAA. Rockwell z kolei chciał zastosować w swoich samolotach rolniczych polskie, mocne silniki gwiazdowe. Dromader dzieli dziś z Thrush Commanderem zewnętrzne płaty skrzydeł i część kadłuba.
Konstrukcja i dane techniczne PZL M-18
Dromader jest jednosilnikowym dolnopłatem o konstrukcji całkowicie metalowej, ze stałym podwoziem z kółkiem ogonowym. Napędza go dziewięciocylindrowy silnik gwiazdowy ASz-62IR o mocy około 980 KM (731 kW), z rodziny jednostek znanej z samolotów An-2.
Zbiornik na środki chemiczne leży przed kabiną pilota i mieści 2500 litrów cieczy albo 2200 kg środka sypkiego (wersja M18B). Duży udźwig użyteczny przy niskim zużyciu paliwa i możliwość pracy z lotnisk o utwardzonych pasach trawiastych to cechy, którymi opisuje się tę konstrukcję. Pierwsze wersje miały niewielką stateczność podłużną, więc pilot musiał sterować precyzyjnie, zwłaszcza przy starcie i lądowaniu. Poniższa tabela zbiera podstawowe parametry maszyny.
| Parametr | Wartość (wersja M18B) |
|---|---|
| Pierwszy lot (prototyp M-18) | sierpień 1976 |
| Producent | WSK PZL Mielec |
| Silnik | ASz-62IR, gwiazdowy 9-cylindrowy, ok. 980 KM (731 kW) |
| Rozpiętość skrzydeł | ok. 17,7 m |
| Długość | ok. 9,5 m |
| Masa własna | ok. 2710 kg |
| Zbiornik na chemikalia | 2500 litrów cieczy lub 2200 kg środka sypkiego |
| Pułap | 6500 m |
| Przeznaczenie | prace agrolotnicze, gaszenie pożarów |
Podane liczby są orientacyjne: konkretne osiągi i limity zależą od wariantu i konfiguracji.
Służba w kraju i za granicą
Podstawowym zadaniem Dromadera były prace agrolotnicze: opryski i nawożenie wielkoobszarowych upraw. Drugim, równie ważnym zastosowaniem stało się gaszenie pożarów lasów. W wersji gaśniczej Dromader pobiera wodę lub środek gaśniczy do zbiornika, dolatuje nad zagrożony obszar i zrzuca ładunek nad linią ognia.
W Polsce najbardziej znane masowe użycie Dromaderów miało miejsce podczas gaszenia pożaru lasu koło Kuźni Raciborskiej 26 sierpnia 1992 roku. Za granicą samolot sprzedano do 24 krajów, w tym ponad 200 sztuk do Stanów Zjednoczonych, a w 2008 roku 15 trafiło do Chin. Tureckie stowarzyszenie lotnicze używa Dromaderów do gaszenia pożarów, a jugosłowiańskie linie lotnicze JAT wykorzystywały je do oprysków.
Warianty rodziny Dromader
Przez lata produkcji powstało kilka odmian, różniących się wyposażeniem i przeznaczeniem. Do najważniejszych należą:
- M18 — wersja wyjściowa, jednomiejscowa, do prac agrolotniczych.
- M18A — dwumiejscowa, produkowana od 1984 roku, z miejscem dla mechanika lub załadowcy środków chemicznych, który może lecieć na odległe pola.
- M18B — dopracowana wersja M18A z większą ładownością, oblatana w 1993 roku.
- M18AS i M18BS — dwukabinowe wersje szkolne.
- M18C — z mocniejszym silnikiem Kalisz K-9 (1200 KM), oblatana w 1995 roku, do produkcji nie weszła.
- M-21 Dromader Mini i M-24 Dromader Super — prototypy z lat 80., również nieprodukowane seryjnie.
Status floty dziś
Seryjna produkcja Dromadera została faktycznie wstrzymana po zbudowaniu 759 egzemplarzy (stan na 2017 rok). Flota to więc maszyny używane, a według stanu na 2017 rok starsze samoloty są remontowane i dostają nowe silniki. Wiele Dromaderów wciąż lata.
Od Dromadera do dzisiejszych misji specjalnych
Dromader to samolot rolniczy i gaśniczy, innej klasy niż maszyny, które oferuje GB Aircraft. O samolotach do innych zadań specjalnych, od patroli po ewakuację medyczną, piszemy w artykule o samolotach do misji specjalnych.
GB Aircraft to wieloletni przedstawiciel Cessna w Polsce oraz wyłączny przedstawiciel Cruiser Aircraft, Stemme, MD Helicopters, Lightwing i symulatorów Alsim. Zapytanie o któryś z tych typów można wysłać przez formularz kontaktowy.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Do czego służył samolot Dromader?
PZL M-18 Dromader to samolot rolniczo-gaśniczy. Podstawowe zadania to opryski i nawożenie wielkoobszarowych upraw oraz gaszenie pożarów lasów przez zrzut wody lub środka gaśniczego ze zbiornika przed kabiną.
Kto i kiedy zbudował Dromadera?
Samolot powstał w WSK PZL Mielec. Prototyp odbył pierwszy lot w sierpniu 1976 roku. Konstrukcja bazowała na amerykańskim Rockwell S-2R Thrush Commander, ale kadłub, część skrzydła, zbiorniki i podwozie zaprojektował od nowa polski zespół.
Ile Dromaderów wyprodukowano?
Zbudowano 759 egzemplarzy. Sprzedano je do 24 krajów, w tym ponad 200 sztuk do Stanów Zjednoczonych.
Jaki silnik ma PZL M-18 Dromader?
Wersja M18B jest napędzana dziewięciocylindrowym silnikiem gwiazdowym ASz-62IR o mocy około 980 KM (731 kW).
Czy Dromader jest nadal produkowany?
Produkcję faktycznie wstrzymano po zbudowaniu 759 egzemplarzy, a starsze samoloty są remontowane i dostają nowe silniki (stan na 2017 rok).
